Drogreden

Mr. Spock vindt drogredenen "highly illogical".

Mr. Spock vindt drogredenen “highly illogical”.

Een drogreden of schijnreden is een vorm van argumentatie die op zich logisch lijkt, maar het in feite helemaal niet is. Niettemin worden drogredenen erg vaak gebruikt in discussievoering. Dit soort denkfouten worden ook veelal gemaakt, bewust of onbewust, door verspreiders van hoaxes, en de aanhangers van pseudowetenschap, kwakzalverij en complottheorieën.

De oudste publicaties rond dit onderwerp zijn afkomstig van de Griekse schrijvers Plato en Aristoteles uit de Klassieke Oudheid[1], en ze zijn het model waarop vele latere publicaties zich hebben gebaseerd. Er zijn twee soorten van drogredenenen: formele drogredenen en informele drogredenen. Formele drogredenen zijn redenen die een fout in de logica bevatten, en informele drogredenen zijn redenen waarbij een verkeerde aanname wordt gemaakt. Deze kunnen op hun beurt nog verder worden onderverdeeld in subcategorieën, die elkaar ook kunnen overlappen. Onderstaande lijst is verre van compleet, maar geeft de voornaamste drogredenen weer die van toepassing zijn in het kader van hoaxes, stadssages en complottheorieën.

Contents


Ad chartam (beroep op documenten)

Het argument luidt dat iets voor waar wordt genomen, omdat het gepubliceerd werd op papier of op het internet. De spreker doet dus een beroep op een geschreven autoriteit, door te stellen dat iets dat gepubliceerd werd vanzelfsprekend juist is. In de praktijk is het vaak zo dat erkende wetenschappelijke publicaties kunnen worden beschouwd als betrouwbare autoriteit op hun vakgebied, maar deze redenering kan niet worden doorgetrokken tot alle geschreven bronnen. In principe is een geschreven bron op zich aldus een irrelvant criterium om te kunnen bepalen of een argument juist is. Bovendien is het mogelijk dat de spreker zich beroept op een geschreven bron waarin de argumentatie inmiddels sterk verouderd is en diens theorie van het onderwerp in kwestie niet meer strookt met de huidige aanvaarde versie. Voorbeelden:

  • Duizenden jaren geleden hebben buitenaardse wezens hebben de aarde al bezocht, want het staat gepubliceerd in het boek “Chariots of the Gods” van Erich von Däniken.
  • Jezus Christus is uit de dood herrezen, want het staat in de Bijbel, en de Bijbel is juist.
  • Ik heb op het internet gelezen dat de wereld wordt geregeerd door Reptilian aliens, dus is het waar.

Anekdotisch bewijs

Het argument luidt dat iets waar is, omdat een triviale gebeurtenis of persoonlijke ervaring dit lijkt te bevestigen. Anekdotes zijn echter te triviaal, en vaak niet op (volledige) waarheid berust, waardoor het op zich niet in aanmerking komt als bewijs voor een stelling of argument. Wetenschappelijke onderzoeken en/of meetresultaten zijn in bijna alle gevallen nauwkeuriger en meer betrouwbaar dan persoonlijke ervaringen die gekleurd kunnen zijn door perceptie. Vaak heeft men de neiging om eerder het woord te geloven van iemand die men goed kent en vertrouwt, dan van een abstracte en emotieloze statistische realiteit[2]. Voorbeelden:

  • Mijn grootvader heeft altijd gerookt en alcohol gedronken, en hij is 95 jaar geworden. Dus is alcohol en roken niet ongezond.
  • Global warming bestaat niet, want het was vandaag erg koud hier!

Argumentum ad ignorantiam (argument van de onwetendheid)

Het argument luidt dat iets voor waar wordt genomen, omdat het niet bewezen is dat het onwaar is (of omgekeerd)[3]. Het logische tegenargument is het volgende: de afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid. Bij misdrijven geldt in de rechtspraak echter dat iemand onschuldig is tot het tegendeel bewezen is.
Voorbeelden:

  • Er is geen bewijs dat God niet bestaat, dus God bestaat.
  • Er is geen bewijs dat God bestaat, dus God bestaat niet.

Argument van ongeloof/gebrek aan verbeelding

Het argument luidt dat als men zich niet kan inbeelden dat iets zo is, het onmogelijk zo kan zijn[4]. Het is echter niet omdat je je iets niet kan voorstellen, dat het sowieso niet waar is of onbestaande is. Zo kon men zich voor de Tweede Wereldoorlog wellicht niet indenken dat de massale jodenvergassing onder het Nazi-regime mogelijk zou zijn, maar dit heeft Hitler er niet van weerhouden om het toch te laten gebeuren. Het ongeloof, of gebrek aan verbeelding in iets, is geen bewijs dat iets onmogelijk is. Voorbeelden:

  • Ik heb hem altijd als een zachtaardig persoon ervaren, ik kan me niet voorstellen dat hij een moord zou plegen. 
  • Ik kan me niet voorstellen dat het leven op aarde al miljoenen jaren oud is, dus werd de wereld geschapen door God in 6 dagen.

Let hierbij op dat de bewijslast in eerste instantie ligt bij de aanvankelijke claimmaker, en dán pas bij degene die zijn ongeloof hieromtrent uit. Zoniet zou dit immers kunnen worden misbruikt om een drogreden met een andere drogreden goed te praten, zoals in onderstaande voorbeelden.

  • A: De wereld is geschapen door God in 6 dagen.
  • B: Ik kan me niet voorstellen dat alles op zo’n korte tijd is kunnen ontstaan.
In dit geval zou persoon A de neiging kunnen hebben om persoon B het verwijt te maken om gebrek aan verbeelding te hebben, en te vragen om bewijs dat de wereld niet in 6 dagen is kunnen ontstaan. Maar persoon A heeft hierbij echter zelf nagelaten om bewijs aan te leveren dat het wél zou kunnen. De bewijslast ligt dus in eerste instantie bij persoon A, en pas nadien kan hij vragen aan persoon B om bewijs aan te voeren van het tegenovergestelde. Dezelfde logica gaat op in dit voorbeeld:
  • A: De wereld wordt beheerst door de Illuminati die in feite Reptilian aliens zijn.
  • B: Ik kan me onmogelijk inbeelden dat buitenaardse wezens in menselijke gedaante de ganse wereld regeren.
Ook hier ligt in eerste instantie de bewijslast bij persoon A, niet bij persoon B. Vanzelfsprekend bestaat er geen bewijs voor de beweringen van persoon A in beide voorbeelden, waardoor de reactie van persoon B in dit geval dus geen drogreden of denkfout is.

Baat het niet, schaadt het niet

Het argument (Engels: “what’s the harm”) luidt dat, als er geen nadelen aan iets verbonden zijn, er geen reden is om het niet uit te proberen[5]. In de meeste omstandigheden is dit een juiste redenering: als er geen nadelen aan verbonden zijn, kan het geen kwaad om bv. naar muziek te luisteren, te gaan wandelen, een boek te lezen of een sport te beoefenen. De redenering wordt echter ook vaak gebruikt door pseudowetenschappers en kwakzalvers in een poging om hun praktijken te promoten.

Het argument wordt vaak aangehaald door voorstanders van alternatieve geneeskunde en allerhande New Age therapieën. Zelfs al zou de voorgestelde therapie geen schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid, is het niettemin nog steeds nadelig op andere gebieden: je betaalt voor iets wat geen nadelen maar ook geen voordelen biedt voor je gezondheid; het verspreidt desinformatie die indirect iemands leven in gevaar kan brengen als deze persoon de desinformatie voor waar neemt; en het kan ertoe leiden dat iemand hierdoor opteert om géén effectieve wetenschappelijke behandeling op te zoeken. Indien iemand die kanker heeft, chemotherapie weigert en kiest voor graviola of cannabisolie, is de kans immers groot dat deze persoon de kanker niet zal overleven.

Een ander voorbeeld is het verspreiden van valse waarschuwingen voor bv. criminele feiten die in werkelijkheid niet hebben plaatsgevonden, die effectief iemand op het idee kunnen brengen dit in realiteit te gaan uitvoeren. Zo circuleerde er in de Verenigde Staten een waarschuwing voor scheermesjes verstopt in snoep dat zou worden uitgedeeld aan kinderen tijdens Halloween. Het delict had nooit plaatsgevonden, maar de verspreiding van deze hoaxwaarschuwing leidde ertoe dat iemand op het idee kwam dit om te zetten in de praktijk. Dit fenomeen heet ostension.

Bevestiging van het gevolg

Het argument luidt dat een conclusie kan worden getrokken gebaseerd op het gevolg van die conclusie[6]. Het logische tegenargument is dat andere conclusies niet kunnen worden uitgesloten. De Engelse benaming hiervoor is “affirming the consequent”. Voorbeelden:

  • Indien de Bijbel waar is, dan is Jeruzalem een bestaande stad. Jeruzalem is een bestaande stad. Dus is de Bijbel waar. (dit sluit onterecht uit dat andere delen in de Bijbel onwaar kunnen zijn)
  • Als hij liegt, begint hij te zweten. Hij begint te zweten. Dus hij liegt. (dit sluit onterecht uit dat hij kan zweten om andere redenen)
  • Een vriend van mij eet altijd. mosterd op zijn frieten. Hij is ook een Fransman. Dus Fransmannen eten altijd mosterd op hun frieten. (dit sluit uit dat er Fransmannen zijn die liever iets anders op hun frieten willen)

Bewijs door bewering

Dit is de methode waarbij iemand zijn gelijk tracht te halen door steeds opnieuw hetzelfde argument te herhalen, of door te (blijven) zeggen dat het waar is, zonder hiervoor bewijs te tonen en zonder rekening te houden met tegenargumenten[7]. Deze methode wordt vaak gebruikt via politieke slogans tijdens verkiezingscampagnes, of in reclameboodschappen, en vertrekt vanuit het idee dat als iets maar genoeg herhaald wordt, de mensen dit als waarheid zullen beginnen aanvaarden. Bij uitbreiding wordt dit ook “argumentum ad nauseam” genoemd[8], als het gaat om een argument dat makkelijk kan weerlegd worden met bewijs dat telkens opnieuw door de tegenpartij wordt genegeerd, wat dan weer uitmondt in PRATT (Point Refuted A Thousand Times). Voorbeelden:

  • Aspartaam is erg ongezond, je krijgt er kanker van.
  • De Islam neemt langzaam maar zeker gans Europa over.
  • Het GMO voedsel van Monsanto is onnatuurlijk en slecht voor je gezondheid.
  • De Amerikaanse regering is van plan om de ganse bevolking te ontwapenen.
  • De New World Order zal eerstdaags worden opgericht.

Cherry picking

De term “cherry picking” (kersen plukken) verwijst naar de methode waarbij slechts een selectie van argumenten of bewijsmateriaal wordt aangevoerd om tot een conclusie te komen, en een belangrijk aandeel aan bijkomende argumenten wordt genegeerd omdat hun invloed zou leiden tot een andere conclusie die niet gewenst is door de spreker[9]. Cherry picking is aldus het gevolg van vooringenomenheid, waarbij iemand enkel die argumenten aanhaalt die in zijn voordeel zijn om een bepaalde conclusie te bekomen die in feite niet representatief is.

De methode wordt veelvuldig gebruikt in de pseudowetenschap (bv. in de astrologie: als iemand de typische karaktertrekken van een bepaald sterrenbeeld heeft, is dat automatisch een “bevestiging” dat astrologie juist is; wanneer blijkt dat iemand helemaal niet typerend is voor zijn sterrenbeeld, wordt dit genegeerd of wegverklaard als een uitzondering) alsook in de kwakzalverij waar vaak persoonlijke anekdotes worden gebruikt alsof ze bewijs zouden zijn.

Voorbeeld is het experiment van Deense scholieren die wilden aantonen dat de ontkieming van tuinkerszaadjes wordt verstoord wanneer zet zich in de nabijheid van de straling van een Wi-Fi-router bevinden. Uit het resultaat moest inderdaad blijken dat de zaadjes minder ontkiemden wanneer ze vlakbij een router stonden, in tegenstelling tot zaadjes die er een eind vandaan waren geplaatst. Het onderzoek negeert echter bijkomende factoren die hiertoe geleid kunnen hebben, zoals de directe nabijheid van laptops die de luchtstroom en temperatuur kunnen beïnvloeden. Ook kan het resultaat op toeval berusten, en zou het experiment een aantal keer herhaald moeten worden om tot gegrond empirisch bewijs te komen. Nochtans werd het experiment twee keer uitgevoerd: één keer waarbij de routers enkel hun SSID (herkenningssignaal van het netwerk) uitzenden, en een tweede keer waarbij de laptops elkaar constant “pingden” om een drukker netwerkverkeer te simuleren. In het tweede geval bleken de resultaten veel minder negatief te zijn, maar dit werd volledig genegeerd in de conclusies van het onderzoek[10][11].

Chewbacca defense

De “Chewbacca defense” (Chewbacca verdediging) heeft als bedoeling om de tegenstander van een discussie te overweldigen met onzinnige argumenten in een poging om hem zo te verwarren en zijn legitieme argumentatie te overstemmen[12]. Dit heeft als doel om de tegenstander tot het punt te krijgen dat hij zich terugtrekt uit de discussie, waardoor hij verondersteld wordt zich gewonnen te geven. Deze techniek mag dan wel effectief zijn op het slagveld in oorlogssituaties, waarbij de partij die de witte vlag heist zich gewonnen geeft, maar in een discussie is dit een drogreden. Niettemin wordt het veelvuldig met succes gebruikt door o.a. de media en de politiek.

De benaming van deze strategie is afkomstig uit een South Park aflevering van 1998, waarin de advocaat Jonnie Cochran zijn tegenstanders in de rechtzaal probeert te verwarren met onzinnige argumenten die verwijzen naar het Star Wars personage Chewbacca, die afkomstig is van de planeet Kashyyyk maar toch op de planeet Endor woont, waar de inheemse Ewoks vier keer zo klein zijn dan hijzelf. De techniek kan ook beschouwd worden als een “red herring”.

De hoofdkenmerken van de Chewbacca defense zijn de tegenstander beschuldigen van iets dat niet gerelateerd is, zichzelf constant herhalen, roepen, de tegenstander geen kans geven zelf iets te zeggen, en het overladen van de tegenstander met onnodig veel details (muggenziften/mierenneuken). Er zijn verschillende drogredentechnieken waarmee men tracht dit uit te voeren. Zie ook “argumentum ad populum” (beroep op de meerderheid).

Gish gallop

De Gish gallop verwijst naar de poging om beweringen en argumenten op een zodanig overrompelende, verwarrende of onzinnige manier te verwoorden, dat de tegenstander wordt overweldigd en niet in staat is om voor alles tegenargumenten aan te voeren[13]. Door de tegenstander te bedelven onder een groot aantal argumenten, ook al zijn de argumenten op zich niet overtuigend of zelfs gelogen, hoopt men hem het zwijgen op te leggen om dan vervolgens zichzelf als winnaar van de discussie uit te roepen. Een voorbeeld hiervan kan een artikel zijn met als titel “101 redenen waarom creationisme meer steek houdt dan de evolutietheorie”, waarbij de hoeveelheid van argumenten belangrijker blijkt dan de waarde van elk argument op zich. Andere voorbeelden zijn:

  • 276 of the many 9/11 strange coincidences (verschillende argumenten zijn uit context getrokken, ongerelateerd, of reeds ontkracht, waardoor de overtuiging moet komen van de hoeveelheid argumenten en niet van de juistheid ervan)
  • 50 reasons to believe in God (wie 50 redenen nodig heeft om in God te kunnen geloven, heeft eerder een geloofscrisis)

Vals dilemma

Een vals dilemma (valse tweedeling/dichotomie, zwart-witdenken) is het argument waarbij twee alternatieven worden voorgesteld als de enige mogelijkheden, terwijl er in werkelijkheid ook nog andere zijn die worden genegeerd[14]. Het tegenargument is dat er ook nog andere opties zijn die niet uitgesloten hoeven te worden. Voorbeelden:

  • Wie met Mij niet is, die is tegen Mij (Lukas 11:23)
  • Of je staat aan onze kant, of je staat aan de kant van de terroristen (George W. Bush)
  • Als je geen deel uitmaakt van de oplossing, maak je deel uit van het probleem (Eldridge Cleaver)
  • Zou je een aanrander doodschieten of hem je vriendein laten verkrachten?
  • De wetenschap kan de reden van de Nazcalijnen niet verklaren, dus zijn ze het werk van aliens.
  • Als je niet op een linkse partij stemt, kies je voor een rechtse partij (of omgekeerd).
  • Kiest u voor het N-VA-model of voor het PS-model?[15] (de rechtse partij N-VA tracht de Belgische verkiezingen van 2014 als een vals dilemma voor te stellen, d.m.v. de drogreden dat andere alternatieven buiten N-VA en PS niet bestaan)

Contextomy

Het argument wordt gestaafd door een citaat dat uit haar context werd gehaald, om zo de discussie te winnen op een misleidende manier[16]. Deze methode, die ook “quote mining” (citaatmijnen) wordt genoemd, wordt vaak gebruikt door sensatiegerichte media, maar ook door kwakzalvers en in religieuze propaganda. Voorbeelden:

  • “Deze film zou ik zeker aanbevelen, als je graag in slaap valt van verveling” wordt “Deze film zou ik zeker aanbevelen.”
  • “ADHD is een uitstekend voorbeeld van een verzonnen ziekte” – Leon Eisenberg (vaak geciteerd op complottheorieënwebsites, maar in het oorspronkelijke Der Spiegel interview zei hij echter ook: “De genetische aanleg voor ADHD is volledig overschat.” In feite bedoelde Eisenberg dat ADHD overgediagnosticeerd wordt, en dat in vele gevallen het kind geen ADHD heeft. Hij heeft het bestaan van ADHD zelf echter niet ontkend[17].)
  • “Er is geen God” – Psalm 14:1[18]

Cum hoc ergo propter hoc (correlation does not imply causation)

Het argument “correlatie impliceert geen oorzakelijkheid” of “willekeurige correlatie” verwijst naar de drogreden waarbij twee gebeurtenissen die samen optreden worden voorgesteld als oorzaak en gevolg[19]. Het verband tussen de twee gebeurtenissen wordt dan verkeerdelijk voorgesteld als een oorzakelijk of causaal verband. Deze denkfout wordt vaak gemaakt, bewust of onbewust, door pseudowetenschappers, kwakzalvers en complotdenkers. Een gelijkaardige denkfout is genaamd post hoc ergo propter hoc. Voorbeelden:

  • De opwarming van de aarde is in de voorbije eeuw sterk toegenomen. Het aantal piraten op zee is in de voorbije eeuw sterk afgenomen. De afwezigheid van piraten op zee is dus de oorzaak van de opwarming van de aarde.
  • De laatste jaren werd er een stijging van het aantal autistische kinderen vastgesteld. De laatste jaren wordt er steeds meer biologisch voedsel geconsumeerd. Biologisch voedsel is dus de oorzaak van autisme. (verander ter illustratie de woorden “biologisch voedsel geconsumeerd” ook eens door “vaccins geplaatst”, wat leidt tot de drogreden waarom pseudowetenschappers beweren dat vaccins autisme zouden veroorzaken)
  • Er werd de voorbije 20 jaar steeds meer GMO voedsel geproduceerd. Er zijn in de voorbije 20 jaar steeds meer mensen met kanker. GMO voedsel veroorzaakt dus kanker. (in werkelijkheid is het aantal kankerpatiënten in de voorbije 20 jaar met 20% afgenomen[20])

Deepity

Dit is het argument dat in principe wel waar is, or erg diepzinnig klinkt, maar in feite onbeduidend is en leidt tot een dubbelzinnigheid[21]. De stelling “liefde is slechts een woord” is in die zin correct dat “liefde” inderdaad een “woord” is, maar tegelijk is het ook véél meer waardoor de bewering an sich niet meer juist is. Voorbeelden:

  • De evolutietheorie is slechts een theorie. (het is inderdaad een theorie, maar in een heel andere zin dan vaak wordt verondersteld, omdat de theorie hier grondig wetenschappelijk onderbouwd werd)
  • Er is maar één letter verschil tussen trouw en rouw.
  • rEVOLution. (de politieke slogan van Ron Paul, waarbij de aandacht wordt gevestigd op het woord “love” dat achterstevoren in het woord “revolution” te vinden is, hoewel liefde en revolutie twee totaal verschillende begrippen zijn. Niettemin heeft Ron Paul geen revolutie ontketend, en heeft het libertarisme weinig te maken met liefde maar meer met ethisch egoïsme)

Demonisering

Dit is de argumentatiestrategie waarbij de ene groep een andere, rivaliserende groep tracht af te schrijven als negatief of slecht, vaak zelfs tot het punt waarbij die rivaliserende groep slavernij, corruptie en vernietiging als doel zou hebben[22]. De term kent haar oorsprong in religieuze context, waarbij godheden van andere godsdiensten werden gedegradeerd tot demonen om de godheden van de eigen godsdienst als meerderwaardig te installeren. In moderne context wordt deze strategie voornamelijk gebruikt in sociale en politieke context, waarbij een rivaliserende partij als destructief wordt afgedaan, of waarbij een specifieke bevolkingsgroep wordt gestigmatiseerd. Voorbeelden:

  • Racisme en vreemdelingenhaat (waarbij een specifieke groep van mensen wordt beoordeeld op basis van hun herkomst of huidskleur)
  • Antisemitisme (de discriminatie van Joden op basis van etniciteit en religie)
  • Moslimhaat (het stigmatiseren van een bevolkingsgroep op basis van hun geloof in de Islam, soms door het maken van een disproportioneel vergelijk tussen gematigde Moslims en Moslimextremisten)
  • Homohaat (het stigmatiseren van een bevolkingsgroep op basis van seksuele oriëntatie)
  • De Belgische Taalstrijd (het stigmatiseren van een bevolkingsgroep op basis van hun Nederlandse of Franse moedertaal, of op basis van de voertaal van hun woonplaats. Tijdens een interview voor Der Spiegel[23] trachtte N-VA-voorzitter Bart de Wever de Waalse inwoners van België indirect te demoniseren als junkies)
  • Het disproportioneel vergelijken van een polieke partij met het Nazi-regime van Hitler[24] (zie de Wet van Godwin)
  • Anti-regeringspropaganda (waarbij de zittende regering steeds de schuld krijgt van alles wat misloopt in de maatschappij)

Dubbelzinnigheid

Dit argument is gebaseerd op een misleidend gebruik van een bepaalde term die meerdere betekenissen heeft, door de verkeerde betekenis in de verkeerde context te gebruiken. Een vereenvoudigd voorbeeld hiervan stelt dat een veer licht is, en iets dat licht is kan niet donker zijn, dus kan een veer nooit donker zijn. De Engelse term hiervoor is “equivocation” (“iets bij dezelfde naam noemen”). Voorbeelden:

  • Het woord Nazi is de afkorting van Nationaal-socialisme, dus zijn socialisten nazi’s.
  • Het woord Nazi is de afkorting van Nationaal-socialisme, dus zijn nationalisten nazi’s.
  • De evolutietheorie is slechts een theorie.
  • Dierenmishandeling is onmenselijk, dus iemand die dieren mishandelt is geen mens.

Hellend vlak

Het “hellend vlak” of “slippery slope” argument is een poging om aan te tonen dat situatie A onherroepelijk zal leiden tot situatie B[25]. Op zich is dit een logische redenering, op voorwaarde dat er een aantoonbaar causaal verband is tussen situaties A en B. Wanneer dat niet het geval blijkt te zijn, gaat het om een drogreden waarbij de gevolgen van situatie A schromelijk worden overdreven.  Zelfs al is de gevolgtrekking in theorie misschien mogelijk, biedt het argument geen geldige reden waarom het hypothetisch gevolg zou plaatsvinden. Voorbeelden:

  • Als we het homohuwelijk legaliseren, zal dit uiteindelijk leiden tot het legaliseren van huwelijken tussen mens en dier. Een huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht heeft totaal niets te maken met een vermeend huwelijk tussen mens en dier. Er is ook geen aantoonbaar causaal verband, en zelfs al zou die er wel zijn, is dat geen argument om het homohuwelijk niet te legaliseren omdat het vooralsnog los staat van een vermeend huwelijk tussen mens en dier. Volgens deze drogredenering zou het verbieden van het homohuwelijk dan ook kunnen leiden tot een verbod op alle vormen van huwelijk (waar ook geen causaal verband voor kan worden aangetoond).
  • Als we politieke vluchtelingen toelaten in ons land, zullen ze ons weldra overspoelen.

Just asking questions

Het “just asking questions” (“ik stel maar een vraag”) argument is een poging om een wilde beschuldiging, insinuatie of provocatie te formuleren en tegelijk verantwoordelijkheid te ontlopen door deze beschuldiging als een vraag te formuleren[26]. De intentie van deze techniek is het beïnvloeden van de opinie van de luisteraar, en wordt vaak gebruikt door zowel politici als complotdenkers. De afkorting hiervoor is “JAQ” en wordt veelal gebruikt als “JAQing off”. Voorbeelden:

Omzeilen van bewijslast

Het omzeilen van bewijslast is een techniek waarbij de claimmaker tracht te voorkomen dat hij zelf bewijs moet aanvoeren voor zijn argumenten, vaak omdat hij weet dat het bewijs ervoor afwezig is. Het logische tegenargument is dat van “Hitchen’s scheermes”: Wat kan worden beweerd zonder bewijs, kan worden afgewezen zonder bewijs.

In principe ligt de bewijslast steeds bij de claimmaker zelf: degene die de discussie aanvangt met een bewering, wordt geacht die te kunnen bewijzen. Pas nadat hij hiervoor zijn bewijs heeft getoond, kan er gevraagd worden naar bewijs van de tegenargumenten, indien die niet reeds spontaan zouden zijn voorgelegd. Let wel: het kan niet bewezen worden dat iets niet bestaat of gebeurd is, wat dan echter niet wil zeggen dat de afwezigheid van bewijs gelijk staat aan bewijs van afwezigheid.

Ontduiken van de bewijslast

De spreker geeft redenen op waarom hij het gevraagde bewijs niet zou moeten leveren:

  • Ik heb hier geen bewijs van, maar ik weet wel dat het waar is! (beroep op eigen autoriteit of deskundigheid)
  • Er is overal bewijs te vinden, dus als je het wil weten zoek het dan op! (afwimpelen van eigen verantwoordelijkheid om bewijs te tonen d.m.v. iemand anders je huiswerk te laten doen)

Verschuiven van de bewijslast

De spreker tracht zijn weerlegde argumenten opnieuw te legitimeren door iets onopgemerkt te wijzigen aan de oorspronkelijke stelling. Deze techniek heet ook “de doelpalen verplaatsen” (“moving the goalposts”):

  • Persoon A beweert dat vitamine c een verkoudheid voorkomt. Persoon B weerlegt dit door te verwijzen naar die keer wanneer persoon A vitamine c had genomen en toch een verkoudheid kreeg. Vervolgens beweert persoon A dat zonder de vitamine c de verkoudheid nóg erger geweest zou zijn dan het geval was. (op deze manier heeft persoon A voorkomen bewijs te moeten leveren dat vitamine c een verkoudheid voorkomt)
  • Persoon A beweert dat de maanlanding nooit heeft plaatsgevonden, omdat er op de foto’s geen sterren op de achtergrond te zien zijn. Persoon B weerlegt dit met logische argumenten. Persoon A verschuift vervolgens het argument, door te zeggen: “hoe verklaar je dan dat de Amerikaanse vlag aan het wapperen was, als er geen atmosfeer is op de maan?” (op deze manier heeft persoon A kunnen voorkomen om op de weerlegging van het foto-argument in te moeten gaan)

Omkeren van de bewijslast

De spreker tracht te voorkomen dat hij zijn eigen stelling moet onderbouwen met bewijs, door de bewijslast te leggen bij de tegenstander:

  • Aspartaam veroorzaakt kanker, en als je dat niet gelooft bewijs me dan maar eens het tegendeel!
  • Je kan niet bewijzen dat ik ongelijk heb, dus heb ik gelijk!

Negatief bewijs

De spreker acht zijn stelling bewezen omdat er geen bewijs van het tegendeel bestaat. Hoewel het niet-bestaan van iets soms wel degelijk kan worden bewezen (al was het maar door logische redenering)[27], ligt de bewijslast in een argument steeds bij degene die beweert dat iets wél bestaat:

  • Als je niet gelooft dat God bestaat, bewijs dan maar eens dat hij niet bestaat!

Post hoc ergo propter hoc

Het argument verwijst naar de drogreden waarbij twee gebeurtenissen die na elkaar optreden worden voorgesteld als oorzaak en gevolg[28]. Het verband tussen de twee gebeurtenissen wordt dan verkeerdelijk voorgesteld als een oorzakelijk of causaal verband. Deze denkfout wordt vaak gemaakt, bewust of onbewust, door pseudowetenschappers, kwakzalvers en complotdenkers. Een gelijkaardige denkfout is genaamd cum hoc ergo propter hoc. Voorbeelden:

  • Een haan begint altijd te kraaien vlak voor de zon opkomt. Dus komt de zon op als het gevolg van de haan die kraait.
  • Iemand heeft een verkoudheid en begint vitamine c te nemen. De verkoudheid gaat weg na 5 tot 7 dagen. De vitamine c heeft de verkoudheid dus genezen. (de verkoudheid was ook zonder de vitaminekuur wellicht na 5 tot 7 dagen genezen)
  • Er hangen chemtrails in de lucht, en je spuit azijn in de lucht. De chemtrails verdwijnen na enkele uren. Dus is het spuiten van azijn in de lucht de reden waarom chemtrails verdwijnen. (naast het feit dat chemtrails niet bestaan, zullen contrails sowieso na enkele uren verdwijnen ongeacht hoeveel azijn je in de lucht spuit op een hoogte niet eens in de buurt van de contrails kan geraken)

Red herring

Een “red herring” (“rode haring”) is een retorisch afleidingsmaneuver om de aandacht te verleggen van het eigenlijke onderwerp naar een irrelevant detail[29]. Wanneer bijvoorbeeld iemand zegt dat een welbepaald geneesmiddel beter is, omdat het natuurlijk is of al erg lang bestaat, terwijl dit geen argumenten zijn die bepalen of dat geneesmiddel effectief beter is, gaat het om een “red herring”.

Ad hominem (argument op de man)

Een argument dat tracht de tegenstander in een discussie in diskrediet te brengen, door op de persoon te spelen in plaats van in te gaan op de argumenten die hij aanhaalt[30]. Er zijn verschillende manieren waarop dit wordt toegepast, veelal door bv. te verwijzen naar partijdigheid, of naar andere, ongerelateerde voorbeelden waarbij de tegenpartij een leugen had gezegd. Het betekent echter niet dat, omdat de tegenstander heeft gelogen over onderwerp A, zijn beweringen over onderwerp B vanzelfsprekend ook gelogen of onjuist zijn.

Voorbeeld hiervan is het Lewinsky schandaal, waarbij het de populaire mening onder de bevolking was dat Amerikaans president Bill Clinton zou moeten aftreden of worden afgezet (voor dat laatste werd inderdaad een motie ingediend) omwille van zijn seksuele affaire met Monica Lewinsky. Het gaat hier om een ad hominem, omdat de affaire niets te maken had met zijn presidentiële ambt of zijn Democratisch partijprogramma. Anders is de situatie waarbij sommige (Republikeinse) politici traditionele familiewaarden als belangrijk  programmapunt naar voren schuiven, hiermee verkozen worden, en deze vervolgens aan hun laars lappen zoals is gebleken met de standpunten van Newt Gingrinch[31].

Argumentum ad antiquitatem (beroep op traditie/verleden)

Het argument luidt dat iets vanzelfsprekend beter is, omdat het ouder is[32]. Het betreft een vaak voorkomende menselijke neiging om iets superieur te achten omdat het ouder is, of omdat het altijd zo werd gedaan en altijd op die manier heeft gewerkt. Hoewel bepaalde dingen inderdaad reeds sinds lange tijd goed werken, waardoor er geen noodzaak is om er verandering in te brengen, is niet alles wat traditioneel is of tot het verleden behoort, vanzelfsprekend beter. Vroeger was slavernij immers een normale zaak, werden vrouwenrechten onderdrukt, en was aderlaten een veel voorkomend gebruik om ziektes te behandelen, maar geen van deze gevallen zijn beter dan de huidige alternatieven, waarbij slavernij verboden is, vrouwen meer rechten krijgen, en er effectieve medicijnen bestaan om iemand te genezen. Hoe oud iets is, is aldus een irrelvant criterium om te kunnen bepalen of iets beter is. In het Engels heet dit “appeal to tradition”, en dit is het tegenovergestelde van “argumentum ad novitatem”. Het logische tegenargument kan best worden geïllustreerd aan de hand van voorbeelden:

  • Vroeger gebruikte men kruiden om mensen te genezen, dus dat is beter dan de moderne farmaceutische geneeskunde. (in de moderne geneeskunde worden de werkzame componenten uit zulke kruiden geëxtraheerd om zo een specifiek medicijn te kunnen ontwikkelen zonder de eventuele nadelen die het kruid met zich meebrengt)
  • Het homohuwelijk heeft nooit eerder bestaan in de geschiedenis, dus is het een slecht idee om dat nu te legaliseren. (computers hebben tot vorige eeuw ook nooit bestaan in de geschiedenis, buiten met dat ding! Of: hoe het homohuwelijk er, net als stemrecht voor vrouwen en zwarten, niet toe heeft geleid dat de wereld vergaat)
  • Tabak werd reeds eeuwenlang gerookt door de Indianen, dus is het niet schadelijk. (indien ze toen evenveel tabak hadden gerookt als de gemiddelde roker in de westerse wereld nu doet, kregen ze wellicht met dezelfde gezondheidsproblemen te kampen)

Argumentum ad crumenam (beroep op rijkdom)

Het argument luidt dat een conclusie correct is omdat degene die argumenteert rijk is, of incorrect is omdat degene die argumenteert arm is. Hierbij wordt verondersteld dat iemand die rijk is, altijd eerljk is; en iemand die arm is, altijd oneerlijk is. De rijkdom van de spreker is een irrelevant criterium om te bepalen of een conclusie al dan niet correct is. In het Engels heet dit “appeal to wealth”, en dit is het tegenovergestelde van “argumentum ad lazarum”. Voorbeelden:

  • Hij heeft geen nagel om aan zijn gat te krabben, wat weet hij nu van zaken doen.
  • Dit toestel kost meer, dus zal het wel beter zijn dan dat goedkoper toestel.
  • Hij zal wel weten wat hij doet, anders was hij nooit zo rijk geworden!

Argumentum ad dictionarium (beroep op het woordenboek)

Het argument luidt dat een andere betekenis of interpretatie wordt gegeven aan een bepaalde term, dan die van de tegenpartij[33]. Dit hoeft niet noodzakelijk uit een woordenboek te komen, maar kan worden gehaald van eender welke bron die deze betekenis of interpretatie aangeeft. Het gaat hier echter om een red herring, een afleidingsmaneuver van het oorspronkelijk argument, omdat de verschillende interpretaties van een specifiek woord uiteindelijk geen bewijsvoering zijn van een argument. Het geven of veranderen van een definitie aan een bepaald woord, verandert niets aan de realiteit: je kan koffie omschrijven als slijkwater, maar het blijft niettemin een product van de koffieplant. De meeste voorbeelden zijn echter niet zo overduidelijk.

Voorbeeld hiervan is de discussie omtrent de legalisatie van het homohuwelijk. Volgens persoon A is de definitie van “huwelijk” dat van een eenheid tussen twee personen met het verwekken van een kind als doelstelling, waardoor een homohuwelijk dus onmogelijk zou zijn. Volgens persoon B is het huwelijk een contract tussen twee personen die elkaar liefde en trouw beloven, ongeacht het geslacht. Persoon C kan het dan weer omschrijven als een legale verbintenis tussen twee samenwonende personen. In dit geval is de interpretatie van het woord “huwelijk” dus subjectief, en is de ene interpretatie dus niet noodzakelijk superieur tegenover de andere, waardoor het dus niet kan worden aangevoerd als argument tegen het homohuwelijk. Uiteindelijk veranderen de verschillende interpretaties niets aan de feiten, en zal persoon A bij het zien van een getrouwd homokoppel wellicht zeggen: “kijk, die twee zijn getrouwd met elkaar” waardoor hij in feite hun huwelijk alsnog als dusdanig erkent, niettegenstaande dat het indruist tegen zijn eigen interpretatie van het desbetreffende woord.

Argumentum ad lazarum (beroep op armoede)

Het argument luidt dat een conclusie correct is omdat degene die argumenteert arm is, of incorrect is omdat degene die argumenteert rijk is. Hierbij wordt verondersteld dat iemand die arm is, altijd eerlijk is; en iemand die rijk is, altijd oneerlijk is. De rijkdom van de spreker is een irrelevant criterium om te bepalen of een conclusie al dan niet correct is. In het Engels heet dit “appeal to poverty”, en dit is het tegenovergestelde van “argumentum ad crumenam”. Voorbeelden:

  • Monikken hebben alle materiële rijkdom afgezworden om goddelijke verlichting te bereiken, dus moeten ze dat ook bereikt hebben.
  • Daklozen zeggen dat het moeilijk is om onderdak te vinden, en als zij dat zeggen zal het wel zo zijn.
  • Mijn vriend zegt dat de laatste tijd alles veel duurder geworden is, en hij is arm dus hij weet waarover hij spreekt.

Argumentum ad martyrdom (beroep op martelaarschap)

Het argument luidt dat iets juist is omdat het werd geargumenteerd door een onpopulair persoon, of zelfs door iemand die vermoord werd en bijgevolg het martelaarschap toegewezen kreeg[34]. Deze drogreden wordt vaak gebruikt door religieuze groeperingen, maar soms ook door politici en zelfs complotdenkers. De populariteit van de spreker is echter een irrelvant criterium om te bepalen of de argumenten die hij aanhaalt al dan niet juist zijn.

In religieuze zin wordt geopperd dat iemand niet zomaar kiest voor een gruwelijke dood zonder hier goede reden voor te hebben, waardoor hun martelaarschap wordt beschouwd als bewijs van de martelaar zijn waarheid. In de zin van een vroegchristelijke heilige die voor het martelaarschap koos, lijkt dit nog op een daad van spirituele verlichting, maar wanneer we dit toepassen op een moslimextremist die zelfmoord pleegt door een gekaapt vliegtuig te laten crashen, lijkt het plots veel minder relevant. Een ander voorbeeld is hoe uitspraken van presidenten Abraham Lincoln en John F. Kennedy meer geciteerd worden dan die van andere Amerikaanse presidenten, en ook minder gecontesteerd worden, omwille van het feit dat ze allebei vermoord werden en in feite dus tot het martelaarschap verheven werden. In Nederland geldt een gelijkaardig voorbeeld met Pim Fortuyn. In sommige gevallen gaan complotdenkers nog een stapje verder door te insinueren dat deze mensen vermoord werden omdat ze één of andere “waarheid” hadden geopenbaard, of op punt stonden te openbaren (wellicht over de Illuminati of New World Order of zo), waardoor alles wat ze voor hun dood hebben gezegd vanzelfsprekend als echt en waar wordt beschouwd.

Argumentum ad naturam (beroep op natuur)

Het argument luidt dat iets dat “natuurlijk” is, vanzelfsprekend goed is, alsook beter of gezonder is dan iets dat “onnatuurlijk” is[35]. Dit wordt vaak gebruikt door pseudowetenschappers en kwakzalvers om hun doelgroep te overtuigen van de superioriteit van hun producten of methoden. Het logische tegenargument is dat de natuur meer schadelijke dan heilzame elementen kan bevatten voor mens en dier. Virussen zijn ook natuurlijk, maar niettemin schadelijk voor de gezondheid en in bepaalde gevallen zelfs dodelijk. Hoewel in bepaalde gevallen iets “natuurlijk” beter kan zijn dan iets “onnatuurlijk”, is het natuurlijkheidsgehalte een irrelevant criterium om dit te kunnen bepalen. De Engelse benaming hiervoor is “appeal to nature”. Voorbeelden:

  • Dit medicijn is gemaakt van natuurlijke kruiden, dus is het beter dan een farmaceutisch medicijn. (bepaalde kruiden kunnen erg schadelijk zijn voor de gezondheid, of het farmaceutisch medicijn kan effectiever werken dan het natuurlijk alternatief)
  • Aspartaam is een onnatuurlijke zoetstof, dus slechter voor de gezondheid dan suiker. (aspartaam is bij normale consumptie geheel veilig bevonden en dus minder schadelijk voor de gezondheid dan suiker)
  • Mensen kunnen een immuunsysteem opbouwen tegen ziektes, dus vaccinaties zijn onnatuurlijk en ongezond. (bepaalde ziektes, inclusief kinderziektes, zijn potentieel gevaarlijk en zelfs dodelijk, waardoor een preventief vaccin levens kan redden en epidemieën kan voorkomen)
  • Cocaïne is natuurlijk, dus is het goed voor je. (cocaïne is afkomstig van de cocaplant, maar niettemin schadelijk voor de gezondheid)

Argumentum ad novitatem (beroep op moderniteit)

Het argument luidt dat een idee of een product vanzelfsprekend beter is, omdat het nieuw is[36]. Hoewel in bepaalde gevallen iets “nieuw” wel degelijk beter kan zijn dan iets “oud”, is het nieuwheidsgehalte in verschillende gevallen een irrelevant criterium om dit te kunnen bepalen. Zo kan het wel zijn dat voeding beter is omdat het vers is, maar in het geval van suiker of zout maakt ouderdom geen verschil in kwaliteit. In het Engels heet dit “appeal to novelty”, en is het tegenovergestelde van “argumentum ad antiquitatem”. Het logische tegenargument kan best worden geïllustreerd aan de hand van voorbeelden:

  • Windows Vista is beter dan Windows XP omdat het nieuwer is. (de oudere Windows XP software bleek stabieler te zijn dan Windows Vista)
  • Deze wijn is nog maar net gemaakt, en is dus beter dan oudere wijn. (gerijpte wijn, die dus ouder is, is vaak veel beter van smaak omdat diens componenten tijd nodig hebben om met elkaar in balans te komen, maar té oude wijn wordt dan weer slecht)

Argumentum ad populum (beroep op de meerderheid)

Een argument wordt aangehaald als zijnde juist, op basis van de meerderheid van mensen die het argument steunt; of betwist op basis van het gebrek aan een meerderheid die het argument steunt[37]. Hoewel een aantal zaken en standpunten, die door de meerderheid van de bevolking worden geloofd of gesteund, wel degelijk juist of gewenst zijn, is dit een irrelevant criterium om te bepalen of iets al dan niet juist is. Het argument wordt vaak gebruikt door politici na het winnen van een verkiezingsstrijd, waarbij ze zichzelf legitimeren door te zeggen dat, met zoveel stemmen, de kiezer gewoon geen ongelijk kan hebben. Zulk een redenering zou dan ook moeten concluderen dat eenieder die ooit zijn stem heeft uitgebracht voor Adolf Hitler geen ongelijk had (wat dan weer niet wil zeggen dat elke politicus die een verkiezingsstrijd wint vergeleken kan worden met Hitler). Voorbeelden:

  • Iedereen heeft tegenwoordig een iPhone, dus zal het wel een heel goed toestel zijn. (de reden kan ook liggen bij de bekendheid van het merk, marketingstrategieën van het bedrijf, de gangbare hype, enz…)
  • Iedereen gelooft dat de aarde rond is, dus dan is het zo. (de aarde is inderdaad rond, maar dat is niet het gevolg van iedereen die dit gelooft; de aarde was ook rond toen iedereen in de Oudheid nog geloofde dat ze plat was)

Argumentum ad prætextum (beroep op motief)

Een argument wordt betwist op basis van de achterliggende motieven van de spreker. Hoewel het zeker mogelijk is dat bepaalde motieven een rol spelen in het kiezen van welbepaalde argumenten, is dit een irrelevant criterium om te bepalen of het argument al dan niet correct is. Het is niet omdat iemand bepaalde motieven heeft, dat de argumenten die hij hieromtrent aanhaalt vanzelfsprekend onjuist zijn, of dat deze motieven een rol hierin hebben gespeeld. In het Engels heet dit “appeal to motive”. Voorbeelden:

  • De enige reden waarom hij wil dat er een winkelcentrum in de buurt komt, is omdat hij er dan zou kunnen gaan winkelen.
  • De reisagent heeft uitgelegd waarom hij het geen goed idee vindt om reizen te boeken via het internet, maar hij zegt dat alleen maar omdat hij anders zijn klanten kwijtspeelt.
  • De regering zegt dat de werkloosheid gedaald is om terug populair te worden bij de bevolking en volgende keer opnieuw verkozen te worden. (dat wil niet zeggen dat de werkloosheid niet echt gedaald is)

argumentum e silentio (argument van de stilte)

Een argument dat berust op de afwezigheid van informatie, in plaats van de aanwezigheid van informatie. Dit heeft vooral betrekking op bv. geschiedkundige documenten. Het argument kan wel worden aangehaald om een waarschijnlijkheidsfactor aan te duiden, maar niet als definitieve bewijsvoering. Het argument is vergelijkbaar met “argumentum ad ignorantiam”. Voorbeelden:

  • Er bestaan geen documenten die verwijzen naar Koning Arthur en die dateren uit de tijd dat hij zou hebben geleefd, dus heeft Koning Arthur nooit bestaan. (of Koning Arthur wel of niet heeft bestaan, kan niet worden bewezen op basis van de afwezigheid van eigentijdse bronnen)
  • De auteur van dit manuscript maakte geen verwijzing naar de geschriften van Julius Caesar, dus was hij zich niet bewust dat die geschriften bestaan. (het feit dat hij Caesar’s geschriften niet vernoemde, bewijst niet dat hij niet van diens bestaan afwist)

Argumentum ad Monsantium (beroep op Monsanto)

Het argument luidt dat, als iemand de wetenschap steunt dat GMO-gewassen veilig zijn voor consumptie, hij vanzelfsprekend werd omgekocht door het bedrijf Monsanto. Zulke argumenten worden vaak gebruikt door anti-GMO-activisten, voor wie Monsanto de rol van Satan in het christendom heeft aangenomen. Het is een variant op de “Shill Gambit” drogreden. In het Engels heet dit “appeal to Monsanto”[38]. Voorbeelden:

  • GMO-voeding veroorzaakt kanker, maar Monsanto verzwijgt dit om meer te kunnen verkopen. Dus je wetenschappelijk bewijs is fout want de wetenschappers werden omgekocht door Monsanto om dit te publiceren!

Reductio ad Hitlerum (vergelijk met Hitler)

Het argument luidt dat, als iemand iets gemeenschappelijk heeft met Hitler, hij vanzelfsprekend ook de andere eigenschappen van Hitler bezit. Meer bekend is de Wet van Godwin, die bepaalt dat eenieder die een vergelijk maakt met Hitler of de Nazi’s, de discussie verloren heeft omdat dit vergelijk in bijna alle gevallen disproportioneel is. Voorbeelden:

  • Adolf Hitler was een vegetariër. Adolf Hitler was een fascist. Vegetariër zijn dus fascisten. (het vegetarisme heeft niets te maken met fascisme, en het feit dat Hitler toevallig een vegetariër was maakt niet dat andere vegetariërs ook fascisten zouden zijn)
  • Hitler maakte schilderijen. Hitler liet duizenden Joden vergassen. Dus schilders hebben een probleem met Joden.

Science has been wrong before

Het argument luidt dat de wetenschap in het verleden fouten gemaakt heeft, en dat de huidige wetenschappelijke conclusie over een welbepaald onderwerp dus ook wel fout zal zijn[39]. Deze techniek wordt vaak gebruikt door pseudowetenschappers, kwakzalvers en complotdenkers om hun pseudotheorieën meer legitiem te doen lijken, want “als de wetenschappers over iets anders fout waren, zullen ze hierover ook wel fout zijn, en dus heb ik het juist”. Niettemin zijn theorieën die achteraf fout (of onvolledig) bleken, geen bewijs dat theorieën die fout zijn plots juist blijken; het bewijs dat één theorie fout of onvolledig bleek, is geen bewijs dat een andere theorie dat ook is. Het verschil is dat wetenschap, bij het aantreffen van een fout (of onvolledigheid), zichzelf zal corrigeren waar nodig, terwijl pseudowetenschap dezelfde fout zal blijven maken ondanks herhaalde pogingen tot het debunken ervan. Voorbeelden:

  • In het verleden werd beweerd dat asbest veilig was, en dat bleek fout te zijn. Dus als ze beweren dat aspartaam/GMO/vaccineren veilig is, zullen ze ook wel fout zijn.
  • De dokter dacht dat ik een zware verkoudheid had, maar het was een longontsteking. Dus kan ik ook maar beter naar een alternatieve kruidengeneeskundige gaan om die aanhoudende hoofdpijn te behandelen, want de dokter weet duidelijk niks.

Secundum quid (overhaaste generalisatie)

Het argument is gebaseerd op een te kleine hoeveelheid gegevens, die vervolgens worden worden via overgeneralisatie als representatief worden beschouwd[40]. Vaak gaat het om een beperkte ervaring of observatie van de werkelijkheid, die verkeerdelijk als representatief wordt aanvaard. Dit heet ook de “wet van kleine getallen” en “hasty generalization” in het Engels. Voorbeelden:

  • Mijn grootvader heeft altijd gerookt en alcohol gedronken, en hij is 95 jaar geworden. Dus is alcohol en roken niet ongezond. (dit is tevens een anekdotische drogreden)
  • De voorbije jaren is het vaak erg warm geweest, dus is het klimaat aan het veranderen.
  • Mijn vriend(in) heeft me verlaten en m’n hart gebroken. Alle mannen/vrouwen zijn slecht en onbetrouwbaar.
  • Het regent altijd in Londen, want ik was er drie dagen en het heeft er geen moment opgehouden met regenen.

Shill gambit

Deze techniek wordt gebruikt om de argumenten van de tegenstander in een discussie te verwerpen op basis van een (onbewezen) belangenconflict[41]. Met de Engelse term “shill” wordt verwezen naar een persoon die dingen onderneemt om een welbepaald persoon of organisatie te helpen, zonder te openbaren dat dit de reden is. Het kan in bepaalde gevallen gegrond zijn dat belangenconflicten worden onderzocht om te bepalen of bv. fraude heeft plaatsgevonden. Niettemin is het geen logische reden om een argument te verwerpen enkel en alleen op basis van een belangenconflict dat al dan niet bewezen kan worden. De argumentatietechniek wordt veelal gebruikt door pseudowetenschappers, kwakzalvers en complotdenkers. Voorbeelden:

  • Dit medicijn wordt sterk aanbevoden door farmaceutici, maar de farmaceutische industrie is enkel op geld uit, dus is er niets van waar.
  • “Het is zover, de PR-opaganda machine van de farmaceutische – en voedingsindustrie doet precies wat ik beschrijf in mijn boek ‘De Zoete Wraak’.” (citaat van kwakzalver John Consemulder[42] gericht op HoaxWiki, nadat hij werd geblokkerd voor het vandaliseren van het aspartaam-artikel met pseudowetenschappelijke informatie)
  • Hoeveel word je betaald door de farmaceutische industrie om mensen wijs te maken dat graviola geen wondermiddel is tegen kanker? Iedereen weet toch dat er met chemotherapie meer geld te verdienen valt.
  • De reden waarom je het bestaan van chemtrails ontkent is omdat je voor de regering/Elite/Illuminati werkt!

Tu quoque

Deze Franse term (“Jij ook”) verwijst naar argumenten die de tegenpartij maakt, maar niet zelf naar handelt, in een poging om die argumenten te ontkrachten[43]. Het gedrag van de spreker is echter een irrelevant criterium om te bepalen of een conclusie al dan niet correct is. Deze techniek kan worden beschouwd als een speciale vorm van een ad hominem. Voorbeelden:

  • Persoon A: “Roken is slecht voor de gezondheid, want het veroorzaakt kanker.” – Persoon B: “Maar je rookt zelf, dus heb je het fout!” (het is niet omdat persoon A zélf rookt, dat roken daarom niet kankerverwekkend is)
  • Persoon A: “De gezondheidszorg in België is beter dan die in Nederland.” – Persoon B: “Als je het daar dan toch zoveel beter vindt, waarom verhuis je dan niet gewoon naar België?” (of persoon A al dan niet naar België verhuist, verandert niets aan het feit of zijn argument al dan niet legitiem is; bovendien kunnen er andere factoren zijn waarom persoon A vooralsnog niet naar België wil verhuizen)

Valse balans (false balance)

False balance verwijst naar een onjuiste verhouding, die voorkomt wanneer twee tegengestelde argumenten worden beschouwd als evenwaardig terwijl dit in realiteit niet het geval blijkt[44]. Het geeft vaak de foute indruk dat er twee verschillende versies zijn van de waarheid wanneer dit in realiteit niet zo is. Wanneer twee mensen in discussie gaan over wat te doen bij tandpijn, legt het argument om de tandarts te bellen immers meer gewicht in de schaal dan het tegenargument om de tand te verwijderen met een koordje dat aan de deur is vastgemaakt. Het argument om de evolutietheorie in het leerprogramma van scholen te steken, heeft ook meer gewicht dan het argument om creationisme aan te leren, omdat het eerste is gebaseerd op wetenschappelijk bewijs en het tweede niet.

De term is vooral van toepassing in de media, wanneer deze zich schijnbaar onpartijdig opstelt door beide kanten van het verhaal te belichten, zonder duidelijk te maken dat het aandeel van één van die kanten in realiteit veel kleiner is dan dat van de andere kant. Een krantenartikel kan het standpunt publiceren van een wetenschapper die toelicht dat vaccinaties geen autisme veroorzaken, gevolgd door het standpunt van een anti-vax demonstrant die beweert dat vaccinaties wel autisme veroorzaken; het eerste standpunt is de wetenschappelijke consensus die met bewijs onderbouwd is, het tweede standpunt is dat van één persoon die geen wetenschappelijk onderbouwd bewijs kan aanleveren en zich moet beroepen op pseudowetenschap of emotionele verhalen. De lezer krijgt hierdoor de indruk dat er effectief mensen zijn die autisme krijgen van vaccinaties en door de wetenschap worden genegeerd, omdat ze zich makkelijker met een individueel slachtoffer kunnen identificeren dan met de droge resultaten van klinische studies. Een vergelijkbaar voorbeeld is dat van de opwarming van de aarde: door de tegenstanders van de theorie evenveel plaats te geven in een artikel of reportage dan de voorstanders, wordt de foute indruk gewekt dat er meer wetenschappers de theorie tegenspreken dan daadwerkelijk het geval is en dat er aldus geen wetenschappelijke consensus zou zijn (die er in realiteit wel is).

Vriend-argument

Het “friend argument” wordt gebruikt om zichzelf vrij te pleiten van de vooroordelen die meteen hierop volgen[45]. Het argument wordt vaak gebruikt in een formaat zoals: “Ik heb geen vooroordelen over X, maar…” [gevolgd door een vooroordeel over X]. Hierbij wordt het idee opgewekt dat iemand geen vooroordelen heeft tegenover een welbepaalde groep, om de eenvoudige reden dat ze iemand uit die groep persoonlijk kennen. Het is immers makkelijk om een ganse groep (zoals bv. vreemdelingen) op onpersoonlijke wijze over één kam te scheren, maar wanneer men iemand van die groep persoonlijk leert kennen blijkt het stereotype vaak onjuist te zijn; niettemin blijft men vooralsnog aan het stereotype vast te houden door “de vriend” eerder als een uitzondering dan de norm te categoriseren. Voorbeelden:

  • Ik heb geen probleem met Moslims, een goede vriend van mij is Moslim, maar… [gevolgd door een vooroordeel omtrent Moslims]
  • Een goede vriend van mij is homo, ik heb niets tegen homoseksuelen, maar… [gevolgd door een vooroordeel omtrent homo’s]
  • Ik heb niets tegen buitenlanders, maar als er iemand overvallen wordt is het altijd toch maar weer een buitenlander.

“Weg met de drogreden” affiche

In oktober 2013 creëerde Xaviera Ringeling van 42bis.nl de affiche “Weg met de drogreden”, waar een aantal voorname drogredenen op worden vermeld met een korte uitleg en voorbeeld[46]. Een tweede versie vervangt het voorbeeld door een lege kader, waar je dan zelf voorbeelden kan invullen. De posters werden gemaakt om een Nederlandstalige versie te bieden voor de Engelstalige “Thou shalt not commit logical fallacies” poster[47].

Logical_fallacies_-_nl

Referenties

  1. http://ebooks.adelaide.edu.au/a/aristotle/sophistical/
  2. https://yourlogicalfallacyis.com/anecdotal
  3. http://rationalwiki.org/wiki/Argument_from_ignorance
  4. http://rationalwiki.org/wiki/Argument_from_incredulity
  5. http://rationalwiki.org/wiki/What%27s_the_harm_fallacy
  6. http://rationalwiki.org/wiki/Affirming_the_consequent
  7. http://rationalwiki.org/wiki/Argument_by_assertion
  8. http://rationalwiki.org/wiki/Argumentum_ad_nauseam
  9. http://rationalwiki.org/wiki/Cherry_picking
  10. http://kloptdatwel.nl/2013/05/28/experiment-met-tuinkers-en-wi-fi-wel-prijs-maar-niet-zo-best-onderzoek/
  11. http://www.computeridee.nl/nieuws/wifi-straling-slecht-volgens-deense-scholieren/
  12. http://rationalwiki.org/wiki/Chewbacca_Defense
  13. http://rationalwiki.org/wiki/Gish_Gallop
  14. http://rationalwiki.org/wiki/False_dichotomy
  15. http://www.n-va.be/vvv14
  16. http://rationalwiki.org/wiki/Quote_mining
  17. http://www.hoaxorfact.com/Health/inventor-of-adhd-called-it-a-fictitious-disease-facts-analysis.html
  18. http://www.biblija.net/biblija.cgi?m=Psalmen+14&id18=1&l=nl&set=10
  19. http://rationalwiki.org/wiki/Correlation_does_not_imply_causation
  20. http://www.cancer.org/cancer/news/cancer-statistics-report-deaths-down-20-percent-in-2-decades
  21. http://rationalwiki.org/wiki/Deepity
  22. http://rationalwiki.org/wiki/Demonization
  23. http://www.vandaag.be/binnenland/54216_de-wever-schoffeert-di-rupo-en-de-ps-in-der-spiegel.html
  24. http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/1575214/2013/02/06/De-Wever-als-nazi-op-Carnaval-Aalst.dhtml
  25. http://rationalwiki.org/wiki/Slippery_slope
  26. http://rationalwiki.org/wiki/Just_asking_questions
  27. http://rationalwiki.org/wiki/Negative_proof
  28. http://rationalwiki.org/wiki/Post_hoc,_ergo_propter_hoc
  29. http://rationalwiki.org/wiki/Red_herring
  30. http://rationalwiki.org/wiki/Argumentum_ad_hominem
  31. http://www.nytimes.com/2011/12/10/us/politics/on-religion-broad-mindedness-and-bigotry-among-voters.html?_r=0
  32. http://rationalwiki.org/wiki/Appeal_to_tradition
  33. http://rationalwiki.org/wiki/Argumentum_ad_dictionarium
  34. http://rationalwiki.org/wiki/Argumentum_ad_martyrdom
  35. http://rationalwiki.org/wiki/Appeal_to_nature
  36. http://rationalwiki.org/wiki/Appeal_to_novelty
  37. http://rationalwiki.org/wiki/Argumentum_ad_populum
  38. http://rationalwiki.org/wiki/Monsanto#Appeal_to_Monsanto
  39. http://rationalwiki.org/wiki/Science_was_wrong_before
  40. http://www.fallacyfiles.org/hastygen.html
  41. http://rationalwiki.org/wiki/Shill_gambit
  42. http://frontierworld.nl/waarschuwing-van-john-consemulder.html/
  43. http://rationalwiki.org/wiki/Tu_quoque
  44. http://rationalwiki.org/wiki/Balance_fallacy
  45. http://rationalwiki.org/wiki/Friend_argument
  46. http://www.42bis.nl/2013/10/drogrede-poster/
  47. https://yourlogicalfallacyis.com/poster

Bronnen

Advertisements