Ochtendgrijs

Belgisch weerman Frank Deboosere, uitvinder van de term "ochtendgrijs".

Belgisch weerman Frank Deboosere, uitvinder van de term “ochtendgrijs”.

Ochtendgrijs is een term die wordt gebruikt door weersvoorspellers, en duidt op lage bewolking die ’s ochtends nog een tijdje in de lucht hangt tot de zon doorbreekt[1]. Het gaat hier echter niet om een officiële weerkundige term, en is als dusdang ook geen bestaand woord in het Algemeen Nederlands. Het gaat om een samengesteld woord dat de foutieve indruk wekt dat “ochtendgrijs” een weerkundig fenomeen op zich zou zijn.

Oorsprong en betekenis

De term “ochtendgrijs” is een uitvinding van Frank Deboosere, Belgisch weerman voor de televisiezender VRT[2]. Hij geeft ook zelf toe dit woord te hebben verzonnen in 1997, en dat het voordien nooit werd gebruikt. Inmiddels werd de term ook door andere media overgenomen, zoals o.a. in de Belgische kranten De Standaard[3], De Morgen[4] en Het Laatste Nieuws[5], alsook de Nederlandse kranten De Telegraaf[6] en De Volkskrant[7]. Verder dan Nederlandstalige media lijkt de term niet te reiken: er is in de Engelse weerkunde tot nu toe geen sprake van “morning grey”.

De term geeft de indruk dat ochtendgrijs een weerkundig fenomeen is, waarbij de ochtend op zich de oorzaak zou zijn van wolkenvorming die een tijd blijft hangen. Deze indruk lijkt des te meer te worden opgewekt omdat er geen sprake is van “middaggrijs” of “avondgrijs”. In werkelijkheid gaat het gewoon om laaghangende bewolking die toevallig ’s ochtends in de lucht hangt, en waarvan wordt verwacht dat die in de loop van de dag zal verdwijnen. Diezelfde wolkenvorming had dus net zo goed tijdens de middag, avond of nacht kunnen vormen én weer verdwijnen.

Weerfolklore

De term “ochtendgrijs” komt occasioneel ook voor in de weerfolklore, die beweert dat als je avondrood of ochtendgrijs ziet, je er vanuit kunt gaan dat het die dag mooi weer wordt. Omgekeerd kondigt ochtendrood (of morgenrood) en avondgrijs slecht weer aan[8], omdat morgenrood enkel zou voorkomen in combinatie met wolken die vanuit het westen komen opzetten. De rode kleur wordt dan veroorzaakt door de opkomende zon in het oosten, die haar eerste licht op de wolken in het westen werpt.

Ook in het Engels is deze folklore bekend, met het spreekwoord “Evening red and morning grey, two sure signs of one fine day”[9]. Daarbij hoort de uitleg dat het weer de neiging heeft om van west naar oost te schuiven, en bij avondrood de ondergaande zon vanuit het westen op de wolken in het oosten schijnt, die dus inmiddels reeds over het land voorbijgetrokken zijn. Ook ochtendgrijs zou betekenen dat de bewolking tijdens het opkomen van de zon in het oosten reeds oostwaards getrokken is en dus weldra voorbij zou zijn. Terwijl dit idee niet echt fout is, zit weerkunde in realiteit echter nog net iets meer complex in elkaar.

Referenties

  1. http://www.vlaamswoordenboek.be/definities/term/ochtendgrijs
  2. http://taalschrift.org/editie/91/soms-rijd-ik-een-scheve-weerschaats
  3. http://www.standaard.be/cnt/4i3icq2o
  4. http://www.demorgen.be/binnenland/het-blijft-zomeren-a1126406/
  5. http://www.hln.be/hln/nl/2654/Extreme-Aarde/article/detail/2106656/2014/10/30/Heerlijk-Allerheiligen-weekend-tot-20-graden.dhtml
  6. http://www.telegraaf.nl/teleweer/weerbericht/21841243/__Lokaal_nachtvorst__.html
  7. http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/hoogstens-wat-ochtendgrijs-verder-volop-zon~a2929306/
  8. http://www.hoedoe.nl/natuur-milieu/natuur/hoe-doe-ik-goede-weersvoorspellingen
  9. http://www.theweatherprediction.com/wxlore/h/
Advertenties